रचना आणि निर्मिती ( डिझाईन आणि उत्पादन )

???

कंजूस आपणास काय प्रश्न पडला आहे ? मला कळले नाही ?

हं ते लिहायचं राहिलंच.
तुम्ही बनवलेली एक दोन डिझाइन्स किंवा प्रॉडक्ट साम्पल्स टाकलीत तर थोडासा लेख होईल.

अभ्यासक्रम आहे? कृपया मार्गदर्शन करावे!

डिझाईन म्हणजे ज्याला प्रॉडक्ट किंवा इंडस्ट्रियल डिझाईन म्हणतात असे गृहीत धरतो कारण याशिवाय ग्राफिक डिझाईन तसेच इंटिरियर डिझाईन हि सुद्धा संलग्न क्षेत्रे आहेत
साधारण पणे इंडस्ट्रियल डिझाईन केलेला पदवीधर खूप वेगवेगळ्या प्रॉडक्ट war काम करतो, वैद्यकीय उपकरणे, वाहने, फर्निचर , स्वयंपाकघरातल्या वस्तू इत्यादी गोष्टीत दिसतो
याशिवाय खेळणी किंवा पॅकेजिंग , ब्रॅण्डिंग इत्यादी
- सरळ म्हणजे १२ वि नंतर बॅचलर ऑफ इंडस्ट्रिअल डिझाईन करत येते
- किंवा जर उपलब्ध असल्यास बॅचलर ऑफ प्रॉडक्ट डिझाईन इंजिनीरिंग ( ज्यात मेकॅनिकल इंजिनीरिंग + इंडस्ट्रियल डिझाईन याचे मिश्रण असते )
- बॅचलर ऑफ मेकॅनिकल इंजिनीरिंग किंवा बॅचलर ऑफ आर्किटेक्चर करून मग मास्टर ऑफ इंडस्ट्रिअल डिझाईन करत येते आई आई ती मुंबई
- एन आई डि अहमदाबाद येथे हि डिप्लोमा आहे, ( पण त्याला डिप्लोमा का म्हणतात हे अजून कळले नाही .. )
- उद्योगाच्या संशोधन विभागात बॅचलर ऑफ मेकॅनिकल इंजिनीरिंग करून पण डिझाईन क्षेत्रात काम करता येते
आंतरजालावर विविध देशातील इंडस्ट्रियल डिझाईन संस्था किंवा समूह यावर जास्त माहिती मिळेल
काही दुवे
https://designawards.core77.com/
https://www.red-dot.org/search/
https://www.design.org.au/designindustry/design-disciplines
http://www.swinburne.edu.au/science-engineering-technology/schools-depa…

पदवी करायची असेल तर ती पदवी यूजीसी मान्य पाडवाई आहे ना ते बघा उगा डीम्ड युनिव्हर्सिटी पेक्षा किंवा त्यपेशीक्षय म्हणजे " ४ खोलीत काढलेल्या "इंटीटीटूट " मधून नको
तसेच मेकँनिकल इंजिनीरिंग करीत असताना drawing आणि प्रोडक्शन प्रोसेस कडे जास्त लक्ष द्या , यासच ३डी खालील सॉफवारे मध्ये शिक्षण घ्या
https://solidedge.siemens.com/en/
https://www.solidworks.com/
https://www.autodesk.com/products/alias-प्रॉडक्ट्स
Rhinoceros

मुद्राराक्षसाच्या विनोदाबद्दल क्षमा

तुम्ही किंवा तुमच्यासारख्या लोकांकडून पाच दहा डिजाइन्स कारखाना मालक घेत असतील पण शेवटी स्वस्त आणि दिखाऊ प्रॉडक्टच निवडून मार्केटात ढकलत असतील.

चौकस२१२साहेब, खुप छान माहिती आहे. उपयुक्त धागा आहे.

मार्गदर्शन/ माहिती पाहिजे असल्यास संपर्क साधावा

माहिती तर आजकाल आंजावर आणि त्या त्या अभ्यासक्रमाच्या माहिती पत्रकात असते.
आपण या पेक्षा वेगळी काही माहिती देता का ? आपण याचा व्यावसायिक सेवाआकार घेता का ? इन्टर्नशिप साठी मदत करता का ?

आपले अनुभव वाचायला खुप आवडेल.
(मी देखिल माझा एक अनुभव यथाअवकाश इथे देईन असं म्हणतोय)

चौकस, प्रॉडक्ट डिझाइनवर धागा काढल्याबद्दल धन्यवाद. मी पण शिक्षणाने प्रॉडक्ट डिझाइनर अाहे. जमेल तशी या माहितीत भर घालेन. वरच्या लिंक्समध्ये अाणखी भर:
http://www.idc.iitb.ac.in/
http://nid.edu/
या भारतातल्या अग्रगण्य डिझाइनच्या शिक्षण संस्था अाहेत.

उत्तम विषयावरचा लेख. धन्यवाद.

बघा हे क्षेत्र किती किती गंमतशीर आह येते एक दिवस तुम्ही कमोड डिझाईन करीत असाल तर दुसऱ्या दिवशी "मामा" ला बूड टेकण्यासाठीची काठी
http://www.idc.iitb.ac.in/chakku/multi-use_innovation_studio2.html

तुम्ही सर्व उत्तरे छान दिलीत. कडवटपणा करून मला काय फायदा. तो नाहीच. मी काही उदाहरणं चर्चेसाठी दिली.
धागा पुढे चालू द्या.
-----------
एक जोक सगळ्यांनाच माहीत असेल.
बजाजने नवीन विमान बाजारात आणले त्याचा उदघाटन संमारंभ. ते पहिलं विमान काही स्टार्ट होईना. मग चीफ मिक्यानिक येतो. एका बाजूस ज्याक लावून ते तिरके करतो, सरळ करतो,मग विमानाचे एंजिन स्टार्ट होते.
-------
हे विनोदाने घ्याल ना?

आहो महशय "तुम्ही किंवा तुमच्यासारख्या लोकांकडून पाच दहा डिजाइन्स कारखाना मालक घेत असतील पण शेवटी स्वस्त आणि दिखाऊ प्रॉडक्टच निवडून मार्केटात ढकलत असतील." यच अर्थ कय होतो ? उगच एखद्य व्यसयबद्दल चुकिचि ग्रुहित करुन लिहु नये , असे पैसे कशल कोन वय घल्वेल ? पाच दहा डिजाइन्स करयल पैसे लआग्तत

भारतीय मार्केट किंमतीवर चालतं. चाइनिज प्रॉडक्ट कमी किंमतीत खूप फीचरवाले मार्केटमध्ये ओतले जात आहेत. त्यामुळे कारखानदार किंमतीवरच लक्ष ठेवणार हे मत बनवण्याला वाव आहे.

डिझाईन ही एक प्रक्रिया आहे. तीत काही अगदी मूलभूत तत्वे आहेत . संख्या ,दर्जा व किंमत हे त्याचे मूळ निकष नव्हेत तर , कुणासाठी , कशासाठी व कसे ते त्याचे मूळ प्रष्ण असतात .
उदा भारत देशात किचन ओट्याची उंची ही सर्वसाधारण भारतीय महिलेच्या उंचीच्या प्रमाणात असणार . यात किंमत दर्जा यांचा संबंध येत नाही. कार्य , बांधणी ,व सौंदर्य असे त्याचे आणखी काही महत्वाचे अंग आहेत. उदा आपले शरीर घ्या . त्यात कार्य म्हणजे सर्वात महत्वाचे रक्ताभिसरण हे आहे सबब निसर्गाने रकवाहिन्यामध्ये त्रीस्तरीय भिंती , नीलेत झडपा , वाहिन्यांचे स्थितिस्थापकत्व ,हुदयातील झडपा व तेथील इलेक्ट्रिकल रिदम याला महत्व दिलेले दिसते . दुसरा क्र निसर्गाने हाडांचा लावलेला दिसतो .कारण अभिसरणाबरोबरच हालचाली करण्यासाठी हाडाचे उत्तम डिझाईन करण्याची देखील गरज आहे. तिसरी त्वचा .संरक्षण व सौंदर्य यासाठी .

वरील तत्व सर्व ऐहिक वस्तू बाबत लागू होते. उदा चपला . चपलेत वरचे पट्ट्या चे सौंदर्य गौण आहे . प्रथमी महत्व सोल ला दुसरे सोलाची पट्टायशी असलेली सांगड गाड व सर्वात शेवटी पट्या वरची मखमल वगरे. कारण जमिनीतील उष्णता , काटे यापायासून पायाचे संरक्षण हे सर्वात महत्वाचे कार्य चपलेचे असते.

शालेय वर्गातली मुलगी एक गाडी कंपनीची अधिकारी, त्यांचीच कार आहे/होती. अपंग असल्याने काही सुधारणा करून द्याल का डिजाईन डिपार्टमेंटला विचारले. (कॉस्ट वगैरे काढून) नकार दिला. पण बाहेरच्या एका पार्टीने काम करूनही दिले.
डिजाइनर आणि मालक यांच्या सहकाराशिवाय काही होत नाही.
रेल्वेत आरओचे पाणी देणारी मशिनं आली आणि पाच रुपयांत बऱ्यापैकी चांगले एक लिटर पाणी मिळू लागले. त्याअगोदर 'झीरो बी' कंपनी जाहिरात म्हणून हे पाणी देत होती एखाद्या स्टेशनवर.
चांगलं डिजाइन मार्केटात उतरवायची इच्छाही हवी.

माफ करा कंजूस पण आपण १-२ गोष्टींची गफलत/ सरमिसळ करीत अहहत असे मला वाटते, "कामचलाऊ सामान बाजारात आणणारे उद्योग जगभर असतात "हि टीका मला मान्य आहे, परंतु त्यातून पुढे आपण जे उदाहरण आणि विधाने केली आहेत आणि त्यातून डिझाइनर आणि मालक मिळून काही तरी भयंकर करतात असेजरा एकांगी लिहिले आहेत असे वाटते.
१) "...अपंग असल्याने काही सुधारणा करून द्याल का डिजाईन डिपार्टमेंटला विचारले. .. " यात मी असे गृहीत धरतो कि एखाद्या माध्यम किंवा मोठा गाडी उत्पादन उडोयोगात हे घडले असावे,,,, प्रथम हे आपण का लक्षात घेत नाही कि जरी आपल्या नोकराला त्याच्या अवघड समयी मदत मालकाने करावी हे मानवतेच्या आधारे योग्य असले तरी असा पायंडा पडायचा का , डेझीने डिपार्टमेंट चा वेळ एका माणसासाठी खर्ची घालायचा का? हा एक वेगळाच निर्णय आहे , त्यामुळे सरसकट DEZINER आणि मालक राक्षस कसे बनतात?
२) "चांगलं डिजाइन मार्केटात उतरवायची इच्छाही हवी". हो बरोबर सहमत ,, पण परत तेच शेवटी हे उद्योग आहेत नफ्यासाठी चे... हे हि लक्षात घेतले पाहिजे, आणि बरेच दा डिझानर हा नोकर असतो...
३) ग्राहकाने परत परत घेत राहावे म्हणून काही उद्योग काही बघ लवकर निकामी होवोत आशय प्रकारचे उत्पादन डिझीने करतात का? तर हो काही जन तसे करीत हि असतील आणि ते वाईटच
असो मला वाटत मी येथेच थांबतो , आपण एकाच खराट्याने अवघा उद्योग रंगवू नका एवढीच विनंती

सुई पासून जम्बो जेट पर्यंत मानवाने शोध लावून आणि त्याचे उत्पादन केले त्यात काहीतरी चांगला हेतू असेलच कि
(माझ्यातील स्वार्थी माणूस मात्र परत विचार करतोय कि कंजूस म्हणतात त्याप्रमाणे ( मूळ विधान) जर मालक लोक आमच्यासारख्यांकडून ५-१० रचना करून घेत असतील तर बरेच कि आम्ही भरपूर कमावू,,,,,

मी पण इथेच थांबतो. विषय निघाला , चर्चा केली.

डिझाईन व मार्केट चा काहीही सम्बध नाही. जसे प्रयोगशाळा व इन्डस्ट्रीचा . डिझाईन ही एक प्रक्रिया आहे ,तिचे काम नैसर्गिक स्रोताचे रूपान्तर उपयुक्त वस्तूत करणे आहे. जसे माती ही नैसर्गिक स्वरूपात रोपासाठी थंडावा देण्याचे काम करते. पण त्या मधून बनणारा माठ हा मानवी जीवनात उपयुक्त वस्तू म्हणून येतो . मातीचा गणपती माणसाची भावनिक भूक भागवतो. वरील दोन्ही गोष्टी स्वतः साठी घरी करता येतात पण तिथे मार्केटचा सम्बन्ध येत नाही पण मी तयार केलेला माठ व शेजार्याने तयार केलेला माठ यात फरक पडू शकतो कारण त्याचे कुट्म्ब १० माणसांचे असेल तर माझे ३ माणसान्चे. याला डिझाईन ची प्रक्रिया म्हणायचे !

डिझाईन आणि मार्केट चा काहीही संबंध नाही"??? हे कसे काय चौकटराजा?
हा हे खरे केव्हा असू शकेल जेवहा कोणी डिझाईन फक्त आपलय स्वान्तसुखाय करतो तेव्हा, जसे चित्रकार ( pure आर्ट ) आपल्याला पाहिजे ते निर्माण करू शकतो " बाजारपेठ" घेवो किंवा नाही [परंतु "कमर्शिअल आर्टीतस्त" ला बाजारपेठेचा विचार करावाच लागतो
जरी डिझाईन हि प्रक्रिया असली तरी त्याला आजू बाजूचे भान ठेवावे लागते... आणि त्यानुसार बदल करावे लागतात ,
मार्केट नुसार डेझीने ब्रीएफ बदलावे लागते , उत्पादनाची प्रक्रिया बदलते , किंमत , दर्जा सर्व,,,
आपण कादाचित " शोधात्मक " इन्व्हेंशन प्रक्रिये बद्दल म्हणताय का? तर ती खूप नैसरगिक आहे हे मान्य पण मग त्याचे रूपांतर मग व्यासायिकतेते होते असा माझा तरी अनुभव आहे आणि त्यावेळेला हे सर्व विचारता घायवेचं लागते .
म्हणूनच आजकाल उद्योगांना शुद्ध डिझाईन + इंजिनीरिंग याचे शिक्षण असलेली मानस पाहिजे असतात ...
फक्त स्वतःच्या हौशी साठी काही तरी शोध लावणे बनवणे वेगळे आणि उद्योग साठी
कुणासाठी , कशासाठी व कसे हे म्हणजेच नाही का मार्केट! आणि ते करताना संख्या ,दर्जा व किंमत या गोष्टींचा विचार करावाच लागतो या शिया त्यात उत्पादन तंत्र चे अनेक मुद्दे पण येतात ( ३ डि प्रिनिटिंग कि extrusion इत्यादी पण तो एक वेगळा विषय होतो)
चौथा कोनाडा आणि स्वधर्म हे शुद्ध इंडिस्ट्रीअल डिझाईन मधले आहेत त्यांनी जरूर यात लिहावे ....

पूर्वी माणूस जेंव्हा अतिशय प्राथमिक अवस्थेत रहात होता तिथे मार्केट नव्हते .इकॉनॉमी ही माणसाच्या बरोबरीनेच जन्माला आली असल्याने होती पण तीही अगदी बाल्यावस्थेत . त्या ही अवस्थेत डिझाईन ही कला अस्थित्वात होती. याचे पुरावे आ़ज तुम्हाला आदीवासी जीवनात आढळून येतील. डिझाईन ही संकल्पना आजच्या काळात आर अ‍ॅन्ड डी , उत्पादन , व शेवटी येते विक्रिव्यवस्था, उत्पादन गरज संशोधन हा विभाग जरी विक्रिविभाग पहत असला तरी तो खर्या अर्थाने डिझाईन चा म्हन्जे आर अन्ड डी चा भाग असतो. डिझाईन ही सन्कल्पना समजून घ्यायची असेल तर टॉम हॅन्क्स चा " कास्ट अवे " हा चित्रपट जरूर पहा !

https://www.core77.com येथील उत्पादने बघा आणि आपण त्यावर असे म्हणू शकतो का कि " डिझाईन आणि मार्केट चा काहीही संबंध नाही"?
काही उत्पादने म्हणजे नुसती कल्पना आहे काही उत्पादने पूर्ण विकसित झाली आहेत
कल्पनेचे, बीजाचे रूपांतर उत्पादनात करायचे असेल तर चोफेर विचार हा आलाच
कल्पना/ शोध हा कोणीही कसाही लावू शकतो हे मनीस पण त्याचे व्यासायिक रूपांतर करायला मात्र एक व्यासायिक साचा लागतो आणि हे सर्वच क्षेत्रात नाही का?
अगदी खाण्याचं क्षेत्रात घ्या , खाण्याची फुले असतात हा "शोध" कोणी तरी लावला .. ठीक पण ती उगवयाची कशी त्याचे रूपांतर ( पेयात) आवश्यक आहे का? इत्यादी गोष्टींचा पुढे विचार आलाच
एखादा चित्रकार सुद्धा एखादी इमारतीचा ढोबळ आकार निर्माण करू शकतो पण त्याला स्थापत्य शास्त्राचे नियम / अनुभव हे लावावे लागतात ..त्या कल्पनेला अरकिटेक्ट , स्थापत्य तंत्राचं चाळणीतून जावेच लागते

आता एक प्रायव्हेट शिक्रेट सांगतो . आर्किटेक्स्चर ची तीन वर्शे झाल्यावर मी तो कोर्स सोडून दिला. तो पर्यन्त डिझाईन या विशयाची काही मुलतत्वे यान्चा परिचय झाला. त्यानंतर मी सरकारी नोकरी करत पुणे विद्यापीठाची वाणिज्य शाखेची पदवी बाहेरून परीक्षा देइइन घेतली. सबब माझा परिचय विपणन या विषयाशीही झाला. त्यानन्तर बजाज आटो च्या विक्री विभागात २२ वर्ष नोकरी केली . सबब विक्री विभागातील प्रत्यक्श विक्रीचे प्रयत्न व प्रॉडक्ट सर्वे व मार्केट सर्व्हे हे सारखे नाहीत हे कळून आले. लोकांची गरज , लोकांची ठेवण , हवामान , आरामाची कल्पना , सौदर्य या सर्व बाबी प्रॉडक्ट सर्वे मधे येतात व अर्थविकासाचा दर, रोजगाराची शक्यता, म्हणे क्रयशक्ती ,सरकारचे कर धोरण ई बाबी मार्केट सर्व्हे मधे येतात हे कळून आले. आता समजा टू व्हीलरला इन्डेकेटर लावले तर किमत वाढते म्हणून तो लावायचाच नाही असे करून चालणार नाही कारण ती कायदेशीर सक्तीची बाब आहे. पण वजन व किमत करण्यासाठी धातू ऐवजी पॅनल फायबरचे केले तरी चालतील त्याला कोणताही कायदेशीर अडसर नाही. असा मार्केट व सरकारचा दाब डिझाइन वर पडतो .