कर्नाटका समुद्र आणि सह्याद्री - १

कर्नाटका - समुद्र आणि सह्याद्री - १

कर्नाटक राज्यास कारवार ते मंगळूर समुद्र किनारा पश्चिमेला लाभला आहे. राज्याच्या पूर्व भागातले हंपी, बेंगळुरु हे भाग पाहिले होते पण सह्याद्रीचा पश्चिम घाट कसा आहे हे पाहण्याची उत्सुकता होती. 'कोस्टल कर्नाटका' #नावाच्या सहली आहेत त्यात काही ठिकाणं दाखवतात. बरीचशी धार्मिकच आहेत. नकाशे आणि माहिती वाचून एक छोटीशी सहल आखली. त्यात तीनचार समुद्र किनारे, एक ऐतिहासिक ठिकाण ठरवले. रेल्वे आणि स्थानिक एसटी बस मार्गे जेवढे होईल तेवढेच. एक धावती भेट.
शिवाय ट्रेकिंग करता येण्यासारख्या काही जागा तपासणे हा हेतू होताच. भाषेची अडचण येऊ शकेल का शंका कारण आतल्या भागातले लोक स्थानिक भाषाच समजतात.

फक्त रेल्वे आरक्षण. कोकण रेल्वेच्या एक्सप्रेस गाड्या कारवार आणि मंगळूर (जंक्शनला) नक्की थांबतात. पण इतर ठिकाणी काही ठराविकच. मत्स्यगंधा एक्स (12619) ही कोकण आणि गोव्यात फार अपरात्री जात असल्याने तिकडचे प्रवासी याचे आरक्षण करत नाहीत. पुढे गोकर्ण, कुमटा, होनावर, भटकळ वगैरेला थांबते पण भल्या पहाटेच.
१) ठाणे(15:45) ते मुर्डेश्वर (04:00), 12619 .मत्स्यगंधा एक्स
२) मुर्डेश्वर (09:10) ते गोकर्ण रोड (10:10),
56640 मंगळूर-मडगाव passenger. 80 km. बसपेक्षा ट्रेन फास्ट जाते.
३) कुमटा (17:00) ते ठाणे (03:30), 12134. किंवा 12620.

मत्स्यगंधा एक्स ही कर्नाटक कोकणाची गाडी. तुळू भाषेत हळू आवाजात बोलणारे प्रवासी अधिक. आपण जे उडुपि,मंगळूर, इत्यादी नावे म्हणतो त्यास त्यांची नावे वेगळी आहेत असं कळलं.
मुर्डेश्वरास गाडी उशीरा पोहोचली तरी उत्तमच. रिक्षावाले दोन किमी जाण्यास पहाटे ८० रु घेतात. सहाला उजाडले, समुद्र आणि देऊळ ,गोपूर, शंकर दिसायला लागले. संक्रांत जवळ आल्याने शबरीमलैला ( केरळ) जाणारे काळे कपडेवाले भाविक पुरुषच अधिक. लहान मुलीही होत्या. त्यांनी गळ्यात घंटा अडकवलेल्या. स्त्रियांना कोर्टाने जा सांगितले तरी अजून बऱ्याच स्त्रियांचाच विरोध आहे. तर हे सर्वजण टेंपो, सुमो वगैरे वाहने( झेंडे लावलेल्या) करून फिरत फिरत ११ तारखेपर्यंत पायथ्याला जातात. सार्वजनिक स्वच्छतागृहे, समुद्र,किंवा रेल्वे डब्याच्या टॉइलेटांतही आंघोळी करत ,राहण्याचा खर्च वाचवत पुढे जात असतात. त्यांच्यांच तीसचाळीस गाड्या होत्या.

मुर्डेश्वरास किनाऱ्यावर एक जुने देऊळ होते कंदुका खडकावर. रावणाला फसवून गुराख्याच्या रुपातल्या गणपतीने शंकराचे आत्मलिंग गोकर्णला ठेवल्यावर रावण चिडला व त्याने इतर वस्तू इकडे तिकडे भिरकावल्या तेव्हा गुंडाळलेले वस्त्र इकडे दूर येऊन पडले अशी पौराणिक कथा आहे.
आता इथे एका नवीन शेट्टी नावाच्या भाविकाने खूप खर्च करून नवीन रूप दिले आहे. एकवीस मजली अद्ययावत गोपूर त्यापैकीच एक. तिथे लिफ्टने वरती जाऊन दृष्य पाहता येते. ( तिकिट १०/-, सातला सुरू होते.) वरून दृष्य पाहाणे बऱ्याच मुंबईकरांना नाविन्य नसले तरी इथे इतरांना गंमत वाटेल. एक भला मोठा शंकर(पुतळा) आहे तो, किनारा, कोळ्यांच्या होड्या वगैरे वरून छान वाटतात.
फोटो १) मुर्डेश्वर

सर्व पाहायला दोन तास पुरेसे होतात. अगदी समुद्राकडे SN CANTEEN आहे पण तिकडे पायऱ्या चढून वेळ न घालवता बाजूच्या बीचवरच्याच टपऱ्यावर गरम वडे इडली चहा घेऊन परत मुर्डेश्वर स्टेशनास आलो.
56640 passenger वेळेवर आली. रिजव डब्यात रिकामा असला तरी कुणाला बसून देत नाहीत. गोकर्ण स्टेशनला उतरल्यावर रिक्षानेच १० किमी जावे लागते(२००रु). कुमटा-गोकर्ण बसेस एक किमी दुरून जातात.
अरुंद रस्त्यांचं, दोन्ही बाजूस छोटी दुकानं असणारं गोकर्ण गाव इथल्या गोकर्ण- महाबळेश्वर देवळामुळे प्रसिद्ध आहे. बस स्टँडजवळच काही हॉटेल्स आहेत. कामत लॉज बरे वाटल्याने रुम घेतली. ( एसी/नॉन एसी ८५०/१२००. फोन 9341730834, 9481950834, 7483379661 ). रुमवर सामान टाकून प्रथम जवळच्याच राघवेंद्र खानावळीत जेवलो. फारिनरही तिकडेच खात होते. एकूण परिस्थिती बिकट होती. रस्त्यावर बऱ्याच भाजीवाल्या मुळे आणि लाल माठ विकत होते त्याचं रहस्य उलगडलं. मुळ्याचीच खूप पातळ भाजी आमटी जेवणात होती. असो. मग रुमवर थोडा आराम करून समुद्र,देवळासाठी बाहेर पडलो. ज्यास कार स्ट्रीट म्हणतात त्या थोड्या रुंद रस्त्याच्या दुतर्फा फारिनरांसाठी कपडे, माळा यांची दुकाने लागलेली. गेल्या वर्षापासून गोव्यात येणारे परदेशी कमी झाले आहेत. तिकडे गर्दी झाली की इकडच्या समुद्राकडे येतात. वाटेतच रथ दिसला आणि पुढे देऊळ.
फोटो २) रथ ,गोकर्ण

देऊळ नेहमीप्रमाणेच बंद. साडे पाचला उघडणार. मग जवळच समुद्रावर गेलो. किनारा छानच. थोडे फारिनर जरा दूर जाऊन पाण्यात गेलेले. उतार खुप छान आणि स्वच्छ. बाजूला एका ठिकाणी प्लास्टिक कचरा गोळा करून ठेवला होता. इथे आणखी चारपाच बीचेस आहेत. कुडले,ओम, प्यारडाईस वगैरे. तिथे एक टेकाड ओलांडून जाता येते. जरा पाय भिजवून परत आलो. देवळापर्यंत शंभर मिटरांत मसाल्याची चारपाच दुकाने होती. काजू (७००/-कि), तुकडा काजू (३८०/- किलो), लवंग (४००/- १००ग्राम) ,वेलची (४८०/- १००ग्राम). थोडी खरेदी झाली. अजून देऊळ उघडायला पाऊण तास काढायचा होता. दर्शनासाठी न थांबताच रुमवर परतलो. तसं गोकर्ण सुस्त शांत गाव आहे. आवडलं. हे ठिकाण 'करण्याचं' नसून रेंगाळण्याचं आहे. दुसऱ्या दिवशी रुम सोडून कुमटा (२४ किमी) येथे गेलो. जे अंतर काल ट्रेनने २५ मिनिटांत कापले त्यास बसने दीड तास लागला. रस्ते साधेच पण छान आहेत. बसेस स्वच्छ. कुमट्याहून हुबळीकडे जाणाऱ्या बसने शिरसी (६० किमी) येथे निघालो. इकडे बस तिकिट एक रु किमी. उत्तम लेलँड बसेस. शिरसी ६०० मिटरस उंचावर सह्याद्रीच्या वर. रस्त्याला दोन्ही बाजूस दाट झाडी. खाली सूर्यप्रकाश येत नाही कुठेकुठे. ४० किमीचा घाट चढण आहे. ( एवढा ट्रेक शक्य नाही.)पण इकडच्या प्रवाशांना घाट लागून ओकाऱ्या होत नाहीत. वाटेत दोनतीन वाड्या/पाडे बाकी वस्ती नाही.
शिरसी बरेच मोठे शहर वाटले. झटपट एका हॉटेलात रुम घेतली. गावातल्याच मरिकांबा देवळाकडे गेलो. दीड किमी. मोठे प्रशस्त आहे. स्थापना १६८०!

फोटो ३) मरिकांबा, शिरसी.

मठ/देऊळ पाहून बनवासी (२०किमी) जाणाऱ्या सिटी बसचा स्टॉप समोरच आहे तिथून बनवासीला गेलो. दर पंधरा वीस मिनिटांनी बसेस आहेत. बस स्टँडपासून दीड किमीवर मधुकेश्वरा मंदिर आहे. देवळापासचा शंभर मिटरस रस्ता खूप रुंद आहे. तिथे रथयात्रा, कदंबोत्सव डिसेंबरात होतो. एका बाजूस वरदा नदी, आणि पश्चिमाभिमुख मंदिर .मोठा नंदी, दगडी पलंग खास आहेत. दोन तास पुरतात. एक ते दोन साधा भातामटीचा प्रसाद आहे. " ऊटा माडी बन्नी." पण इकडे फारसे पर्यटक येत नसावेत. देवळात पुजा होते कित्येक वर्षं.
((चौथे ते सहावे शतकांत कदंब राजे, चौदा ते सोळाव्या शतकात हंपिचे राजे असे मिश्र बांधकाम आहे. )) एका खोलीत बरेच शिलालेख ठेवले आहेत. कन्नडा भाषेत आहेत.
देवळातले काही फोटो, विडिओ--
फोटो ४)पाटी, मधुकेश्वरा

फोटो ५) शिलालेख देवळातला

फोटो ६)देव्हारा. बनवासी. हा बहुतेक नंतर इथे ठेवला आहे.

फोटो ७)खांब,बनवासी.

फोटो ८ ) नंदी,बनवासी.

फोटो ९)वरचा कळस. इथे पूर्वी नागपूजा होती म्हणतात.

फोटो १०)ऐरावतावर इंद्र

फोटो ११) एका शुभशकुनी काल्पनिक प्राण्यावर आरुढ

विडिओज -

१) मंदिर मधुकेश्वरा. १० एमबी.
https://youtu.be/q7i6nHwYCRs
२)दगडी पलंग
https://youtu.be/z-1gINLehcc

दुसरे दिवशी शिरसी सोडून कुमटा येथे परत गेलो. वाटेत एका ठिकाणी आत २० किमीवर 'याना' जागा आहे. दोनतीन विचित्र खडक ट्रेकिंगवाल्यांसाठी आहेत. तिकडे गेलो नाही. कुमटालाही बीच आहे. एक महाळसा नारायणी मंदिर बाजारात आहे ते पाहिले. कुमटा बस स्टँड ते रेल्वे स्टेशन चालत दहा मिनिटांवर आहे
हे बरे कामाचे.
आसपासची न पाहिलेली ठिकाणे -
कुमटा ते होनावर १४ किमी.
होनावर इथे - इडगुंजी, गेरसोप्पा (जोग धबधब्याचा तळ), कासारगोड बीच आणि अप्सराकोंडा धबधबा आहे. यासाठी दोन दिवस वाढवायला लागतील.
समुद्र आणि सह्याद्री पुन्हा बोलावत आहे.
-----–-----
# कोस्टल कर्नाटका सहली - अनुभव ट्रावल्सची टुअर plan itinerary आणि कॉस्ट पाहा.