पाकिस्तानचे विघटन

चांगला लेख.

एक प्रश्न नेहमी पडतो. पाकिस्तानचे विघटन होणे भारतासाठी फायदेशीर आहे की अंतर्गत कलहात ग्रस्त असलेला पण एकत्र असलेला पाकिस्तान? माझ्या मते दुसरे. बांगलादेश युध्दाच्या वेळेस आपण अमेरिका वगैरे महासत्तांचे वैर पत्करून बांगलादेशला स्वतंत्र करून दिले. पण नंतरच्या काळात बांगलादेश भारतासाठी अनुकूल राहिला का? इर्शार्द, बेगम खालिदा झिया वगैरे नेतेपदावर असताना बांगलादेश उघड भारतविरोधी होता. शेख हसीना आहेत तोपर्यंत ठीक आहे. पण तिथेही इस्लामी मूलतत्ववादी तत्वे डोकी वर काढत आहेतच. तोच बांगलादेश ही शत्रूच्या अंगातील कॅन्सरची गाठ होती. ती आपण काढून दिली. ती काढून दिली नसती तर ती जखम तशीच ठसठसत राहिली असती आणि पाकिस्तान अधिक दुबळा झाला असता. आपण ती गाठ कापून दिली नसती तर १९७१ पासून आतापर्यंत पश्चिम पाकिस्तान आणि पूर्व पाकिस्तान असेच भांडत राहिले असते का? असतेही कदाचित. किंवा आणखी ५-७ वर्षात म्हणजे १९७७-७८ (किंवा त्याच्याही पूर्वी) पाकिस्तानला बांगलादेशातून माघार घ्यावी लागली असती. कोणत्याही परिस्थितीत पाकिस्तानची डोकेदुखी कायम राहिली असती. १९७१ मध्ये पाकड्यांनी हल्ला केल्यानंतर त्या हल्ल्याला प्रत्युत्तर देण्यापुरताच आपला प्रतिसाद असता आणि थेट ढाक्क्यापर्यंत जाऊन आपण बांगलादेशला स्वातंत्र्य मिळवून दिले नसते तर ते चांगले झाले असते हे वैयक्तिक मत.

आता बलुचिस्तानविषयीही अगदी तसेच वाटते. बलुची बंडखोरांना आपण मदत करत आहोत हे उघडे गुपित आहे. २००९ मध्ये इजिप्तमध्ये शर्म अल शेख या ठिकाणी भारत आणि पाकिस्तानचे पंतप्रधान भेटले होते तेव्हा संयुक्त निवेदनात भारताने बलुचिस्तानमध्ये हस्तक्षेप करू नये अशाप्रकारचा उल्लेख होता (आणि अशा निवेदनावर सही केल्याबद्दल मनमोहनसिंगांवर भरपूर टीकाही झाली होती). तेव्हा आपला सहभाग केवळ बलुची बंडखोरांना मदत करण्यापुरताच असावा आणि त्यांच्या कडून होईल तितकी पाकिस्तानला डोकेदुखी व्हावी पण बलुचिस्तान स्वतंत्र वगैरे करायच्या भानगडीत आपण पडू नये. तसे करताही येणे कठीण आहे कारण बलुचिस्तानची सीमा भारताला लागून नाही हे एका अर्थी चांगलेच आहे.

बाकी पाकिस्तानातील कोणीही भारताचा मित्र वगैरे होऊ शकेल यावर विश्वास ठेवणे कठीण आहे. पाकिस्तानात पंजाब्यांचे वर्चस्व आहे आणि ते सिंधी लोकांवर अन्याय करतात ही तक्रार बरीच जुनी आहे. पण पाकिस्तानातील सिंधी लोक भारताच्या बाजूचे आहेत का? एक तर पंजाबी सिंध्यांवर अन्याय करतात म्हणून सिंधी पंजाब्यांविरोधात. पण मूळचे सिंधी भारतातून तिथे गेलेल्या मोहाजीरांवर अन्याय करतात म्हणून मोहाजीर सिंध्यांविरोधात. १९९० च्या दशकात मोहाजीर कौमी मूव्हमेंट म्हणून होती त्याला आपण पाठिंबा देत होतो. पण नंतरच्या काळात त्याच एम.क्यू.एम चे कट्टर भारतद्वेष्टा परवेझ मुशर्रफबरोबर गुळपीठ झाले. खैबर पख्तुन प्रांतातील पठाण भारताच्या बाजूचे आहेत का? खान अब्दुल गफार खान आणि त्यांच्या प्रभावातील लोक होते असे म्हणता येईल पण अन्यथा इस्लामी मूलतत्ववाद्यांमधील सगळ्यात जास्त घाणेरडे लोक हेच पठाण असतील. तालिबान त्यांच्यातूनचे पुढे आले. असे लोक भारताचे मित्र बनू शकणे अशक्य आहे. त्यांच्यासाठी धर्मच सर्वोच्च महत्वाचा असतो. आता अफगाणिस्तानातील तालिबान ड्युरंड लाईन मानत नाहीत म्हणून पाकड्यांवर हल्ले करत आहेत ते ठीक आहे. तेवढ्यापुरते आपले आणि त्यांचे हितसंबंध समान असतील पण ते लोक आपले मित्र होणे अशक्य आहे.

तेव्हा समजा पाकिस्तानचे तुकडे झाले तर आपल्याला तितक्या शत्रूंशी नंतरच्या काळात लढावे लागेल ही भिती आहे. त्यापेक्षा ते लोक आपापसात भांडून भूस पाडूदेत पण एकत्र राहून असे नेहमी वाटते.

बाकी, पाकिस्तान चे तुकडे झाले तर ती कर्जे कोण भरणार?

पाकिस्तान एकत्र राहण्यासाठी भारतद्वेष हा एकमेव समान धागा आहे.

अन्यथा इस्लाम हा घटक जनतेला एकत्र ठेवू शकत नाही हे असंख्य वेळेस सिद्ध झालेले आहे.

वांशिक किंवा भाषिक अस्मिता हि अंती धर्मापेक्षा वरचढ ठरते हे बांगला देश, इराक इराण संघर्ष, येमेन अशा अनेक वेळेस सिद्ध झालेले आहे.

पाकिस्तानात पंजाबी भाषेचे आणि वंशाचे वर्चस्व लष्करात आणि नोकरशाहीत कायम असल्यामुळे इतर तीन वंशाच्या( पठाण, बलुच आणि सिंधी) लोकांना सापत्नभावाची वागणूक मिळत आली आहे आणि त्याचा उद्रेक मधून मधून होतच असतो.

या सर्वाना एकत्र बांधून ठेवणारा एक धागा म्हणजे भारताचा द्वेष. यामुळे गेल्या ७५ वर्षात कोणताही राज्यकर्ता/ लष्करशहा भारताशी सामंजस्याने वागण्याचा विचार सुद्धा करू शकत नाही.

त्यातून एखादा लोकशाहीवादी राजकारणी (जर असा कोणी पाकिस्तानात अस्तित्वात असेल तर) तसे करू इच्छित असेल तर एकही लष्करशहा त्याला तसे करू देऊ शकत नाही. कारण भारताचा बागुलबुवा दाखवल्याशिवाय लष्कराला( संरक्षण मंत्रालयाला) अर्थसंकल्पात भरघोस वाढ करून मिळू शकत नाही.

आज पाकिस्तानच्या लष्करातच वांशिक कारणाने फूट पडण्याची शक्यता निर्माण झाली असल्यामुळे अंतर्गत यादवी आणि अराजकाची स्थिती निर्माण झालेली आहे.

दुर्दैवाने पाकिस्तान सध्या भिकेला लागलेला असल्याने त्यातून त्यांची सुटका कधी होईल हे अल्लाच जाणे.

पाकिस्तानचे तुकडे झाले तर सर्व तुकडे परत एकत्र येऊन भारताशी युद्ध केले तरी ते सध्याच्या एकसंध पाकिस्तानपेक्षा जास्त बळकट असणे शक्यच नाही.
परंतु सिंध किंवा पंजाबात मात्र अराजक आणि अत्यंत दारिद्र्य समान स्थिती झाली तर शरणार्थी भारतात येण्यास सुरुवात होऊ शकते. त्यातून त्यांच्यात सहानुभूती साठी महिला आणि बालके नेहमी पुढे पाठवली जातात

स्वातंत्र्याचे वेळेस भारताची लोकसंख्या ३७ कोटी होती ती आता चौपट झाली आहे. त्याच कालावधीत पाकिस्तानची लोकसंख्या मात्र सात पट झाली आहे. आणि आर्थिक स्थिती मात्र भयंकर आहे.

हि विकतची डोके दुखी आपल्याला त्रासदायक ठरू शकते. कारण भारतात आणि बाहेर मानवतावादी आजकाल फार बोकाळले आहेत.

मुळात पाकिस्तानची फाळणी धार्मिक कारणासाठी झालेली असताना पाकिस्तानातून शरणार्थी भारतात येणे आपल्याला अजिबात परवडणारे नाही.

लष्करी दृष्ट्या पाहायला गेले तर पाकिस्तानची स्थिती फारच वाईट आहे. त्यांच्या लष्करातील शस्त्रास्त्रे जुनी झाली असून त्यांची नियमित देखभाल करण्यासाठी पाकिस्तानकडे पैसे नाहीत. त्यांच्या रणगाड्यात डिझेल भरण्यासाठी सुद्धा पाकिस्तानकडे पैसे नाहीत.

आणि अगदीच वाईट स्थिती झाल्याशिवाय चीन त्यांची मदत करणार नाही.

हा विषय फार प्रचंड आहे

या सर्वाना एकत्र बांधून ठेवणारा एक धागा म्हणजे भारताचा द्वेष.

काश्मिर भारतापासून मिळवणे हा मुख्य हेतू असावा. त्यातून भारतद्वेष वगैरेला सुरवात झाली असावी.
तसे असेल तर भारताच्या ताब्यातील काश्मिरमधे सुबत्ता आणण्याचा प्रयत्न करणे. त्याद्वारे पाकव्याप्त काश्मिरींमधे भारतधार्जिणी भूमिका निर्माण होणे महत्वाचे असेल. ३७० रद्द झाल्याने आता ते जमू शकेल. याबाबत पूर्व जर्मनीतील लोकांना पश्चिम जर्मनीत सामील व्हायची जी घाई झाली होती, तसे काहीतरी होणे आवश्यक आहे.
काश्मिर एकदाका आपल्या हातून जातंय व लष्कर काहीही करू शकत नाही हा अंदाज पाकींना आला की, लष्कराची देशावरील पकड सुटेल व पाकिस्तान फुटायला लागेल.

फुटलेल्या पाकिस्तानाशी आपण आपल्या फायद्या तोट्याप्रमाणे वेगवेगळे हितसंबंध जोपासू शकतो. त्यांना एकमेकांशी खेळायला भाग पाडू शकतो.
आपला काश्मीर वेगाने समृध्द करणे व त्याचा पाकिस्तानातील काश्मिरमधे डांगोरा पिटणे हे मला वाटते, संपूर्णपणे आपल्या हातात आहे. आपण तशीच पावले उचलत आहोत अशीही माझी समजूत झालेली आहे.

कोणत्याही देशाचे विभाजन दोन प्रकारे होते.

१) देशातील २ किंवा अधिक विभागांनी सामंजस्याने वेगळे होणे.

उदाहरणार्थ - झेकोस्लोव्हाकियाचे सामंजस्याने झेक रिपब्लिक व स्लोव्हाकिया असे दोन वेगळे देश तयार झाले.

२) जगातील प्रमुख देशांनी पुढाकार घेऊन व दडपण आणून देशाचे विभाजन करण्यास भाग पाडणे.

उदाहरणार्थ - इंडोनेशियातून पूर्व टिमोर हा वेगळा देश निर्माण करणे, पूर्वीच्या युगास्लोव्हियातून बोस्निया, क्रोएशिया, सर्बिया असे नवीन देश निर्माण करणे.

पाकिस्तानात अंतर्गत सामंजस्याने कणभरही भाग वेगळा होणार नाही. तसेच प्रमुख देशांना पाकिस्तानचे विभाजन करण्यात रस नाही.

तस्मात् पुढील अनेक दशके पाकिस्तानचे विभाजन होईल असे दिसत नाही.

सध्याच्या परिस्थितीत पाकिस्तानचे विघटन होइल कि पाकिस्तानची विक्रि होईल ?

सध्या पाकिस्तानची अंर्तगत परिस्थिती विघटनास अनुकुल आहे मान्य. आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर पाकिस्तानच्या परिस्थितीबद्द्ल बोलण्यास कोणीहि उत्सुक नाहि.

चीनला पाकीस्तानचे विघट्न मान्य कधीहि होणार नाहि. कारण चीनला त्यांचे पाकिस्तानमधील प्रकल्प त्यांच्या मर्जीने चालु राहणे फार गरजेचे आहे. खास करुन काराकोरम पर्वत रांग ते ग्वादार बंदरापर्यंतचे दळणवळण. कारण दळणवळण मार्ग पाकिस्तानच्या सर्व भागातुन जातो.

मुस्लीम जगत खासकरुन तुर्कि आणि सौदि यांची पकिस्तानातील अण्वस्त्रावर डल्ला मारण्यास टपुन बसले असणार आहेत्त. जेव्हा पकिस्तानातील अण्वस्त्र नष्ट होतील किंवा दुसर्या देशाकडे हस्तांतरित होतील तेव्हा चीन आणि मुस्लिम जगत मिळुन पाकिस्तान वाटुन घेतिल