चाय की चर्चा..

या लेखाचं शीर्षक "चाय पे चर्चा" असं नाही बरं का. मला चाय पे चर्चा करून माझ्या एरियातल्या कोणत्याही समस्या मांडायच्या नाहीत. किंवा कोणतीही राजकीय चर्चा करायची नाही. मला ॲक्चुअल चहा याच विषयावर लिहायचं आहे.

चहाला चाय म्हणतात. चा म्हणतात. च्या म्हणतात. टी म्हणतात. प्रत्येक भाषेत चहासाठी शब्द आहे. यावरूनच त्याची जागतिक लोकप्रियता दिसून येते.

मला चहा आवडतो. खूप आवडतो. पण म्हणून मी सारखा सारखा चहा पित नाही. फक्त दोनदा. सकाळी उठल्यावर आणि संध्याकाळी. संध्याकाळी एक वेळ नसला तरी चालेल. पण सकाळचा मस्ट. मात्र मला चहा जसा आवडतो तसाच बनलेला हवा. मला आवडणारा चहा माझी स्वयंपाकातली असिस्टंट ऊर्फ मदतनीस रोज करते. (मी नेहमी असिस्टंट हा शब्द वापरते. कामवाली, मोलकरीण,नोकर असे शब्द मी वापरत नाही. त्या बायकांनाही डिग्निफाईंग वाटतं.) माझी सूनही चांगला चहा करते. माझ्या सासूबाईही मला आवडतो तसा खूप छान चहा करायच्या. मी स्वतः उत्तम चहा करते.

चहासाठी दूध हवं ते म्हशीचं. भरपूर दाट. गाईचं पांचट दूध चहात टाकलेलं मला आवडत नाही. वाढेना कोलेस्टेरॉल! एक कप चहात अशी कितीशी फॅट असणार? तर म्हशीच्या दुधाचा चहा. त्यात आलं आणि गवती चहा असेल तर सोन्याला सुगंध.(सोनेपे सुहागा हा शब्द मला आवडत नाही. सुहागा शब्द आक्षेपार्ह आहे. का ते कळलेच असेल. म्हणूनच सुहागन,सुहाग, सुहागरात हे शब्दही नामंजूर.) तर साखर फक्त एक चमचा. चहा पावडर एका कपाला फक्त एक चमचा. बस असा चहा हवा. छान मुरलेला. चहाची चव जीभेला कळली पाहिजे. ती जिभेवर रेंगाळत राहिली पाहिजे.

चहा गरमच हवा. गार चहा मला अजिबात आवडत नाही. काही लोक चहा गार करून पितात. ते अगम्य आहे. चहाचा मसाला घालून केलेला फोडणी चहा मला अजिबात आवडत नाही. त्यापेक्षा चहा न प्यायलेला बरा. मला गरमच चहा पण गावंढळासारखा बशीत ओतून प्यायला आवडतो. मी मूळची गावाकडचीच आहे. मी लहानपणापासून तो बशीत ओतूनच पित आलेली आहे. मी बशीत ओतून चहा पिते कारण मला तो लग्गेचच,भरभर,हावरटासारखा प्यायचा असतो. बशीतून फटाफट भुरके घेत चहा प्यायचा. तो गरम गरम, वाफाळता चहा जीभेला, ओठांना, गालांना, घशाला,अन्ननलिकेला सुख देत जठरात जातो. मला हळुहळू सिप करत चहा पिणं कंटाळवाणं वाटतं. पण लोकांकडे गेलं की तो तसाच प्यावा लागतो ना! चहात बिस्किटे बुडवून खायला मला अजिबात आवडत नाही. कारण त्यामुळे चहा लगातार पिण्याच्या सुखात व्यत्यय येतो ना!

चहा अत्युच्च भौतिक सुख देतो. चहाला पृथ्वीवरचं अमृत का म्हणतात ते मला चांगलंच पटलंय. समजलंय.

चांगला चहा सगळ्यांनाच करता येत नाही. रेकाॅर्डिंगसाठी गावोगाव हिंडताना मी अनेक चहा पोटात ढकललेले आहेत. खेड्यातल्या बिनदुधाच्या गूळ घातलेल्या चहापासून ते श्रीमंताकडच्या फिकुटत्या चहापर्यंत. चहा कसा असा जमून यावा लागतो. चहा,दूध, साखर यांचं योग्य प्रमाण पडणं ही गृहिणीपदाची कसोटी असते. काहीजणी पुळकावणी चहा करतात. पाण्याचं प्रमाण खूप. चहा पावडर थोडी. काहीजणी दूध इतकं कमी घालतात की तो चहा काळाकुट्ट होतो. काहीजणी दूध इतकं घालतात की चहाची चवच हरवून जाते. काहीजणी चहा, साखर दोन्हीही इतकं कमी घालतात की आपण नुसतंच गरम पाणी पितोय असं वाटतं. काहीजणी इतकी साखर घालतात की आपण चहा पितोय की बासुंदी असं वाटतं. चहा पिऊन झाल्यावर साखरेच्या अतिरेकामुळं ओठाला ओठ चिकटतात.

मला काॅफीही आवडते. पण चहावर माझं प्रेम जडलंय,तसं काॅफीवर नाही. मला काॅफी आवडते ती काॅफीची रवाळ पावडर टाकून,वेलदोडा घालून, उकळून करतात ती नाही. मला परकोलेटेड काॅफी सर्वांत जास्त आवडते. किंवा मग इन्स्टंट काॅफी आवडते. दूध मला अजिबातच आवडत नाही. त्यात कसलाही "व्हिटा" वगैरे मिसळूनही नाही. पण कोजागिरी पौर्णिमेला चांदण्यात गच्चीवर सुहृदांसमवेत मसाला दूध प्यायला आवडतं. सगळ्यांत आवडतं दूध म्हणजे मी कोल्हापूरला असताना दारासमोर अंगणात उभ्या केलेल्या म्हशीचं आपल्यासमोर पिळलेलं धारोष्ण,फेसाळलेलं, ताजं, किंचित् कोमट असलेलं दाट दूध. त्यात साखर बिखर काहीही मिसळावं लागत नाही. नुसतंच प्यायचं. त्या दुधाला तोड नाही.

चहा पिण्यासाठी मौसमही तसाच लागतो. उन्हाळ्यात भर दुपारी दोन वाजता चहा बरा वाटत नाही. बाहेर पाऊस पडत असताना तो मस्त रंग जमवतो. थंडीतही शेकोटीभोवती बसून कटिंग चहा प्यायला मजा येते.

काहीजणांना चहाचं व्यसन असतं. चहाचा अतिरेक म्हणजे व्यसन. तो प्यायला नाही तर बेचैन होणं म्हणजे व्यसन. मला चहाचं तसलं व्यसन नाही. काहीजणांचं चहा मिळाला नाही तर डोकं दुखतं. विड्राॅवल सिमटमस् अनुभवाला येतात. माझी एक नातेवाईक स्त्री दुपारी अडीच वाजता लग्नाचं गोड जेवण पोटाला तडस लागेपर्यंत जेवली आणि सवयीनं तलफ येऊन तीन वाजता चहा प्यायली. माझे एक नातेवाईक तर दर तासाने चहा प्यायचे. तोही थर्मास मध्ये करून ठेवलेला नाही. दर खेपेला ताजा. सकाळी सहा ते अकरा वाजेपर्यंत. ते म्हणायचे,"चहा टाका. मला चहाला लागली." चहा प्यायल्याशिवाय त्यांना "लागायची" नाही.(असे खूपजणं असतात.) त्या नातेवाईकाची बायको बिचारी सोशिक. जन्मभर तिनं त्याच्यासाठी दरेक तासाने चहा केला.

आता एक महागंमत सांगते. मी जेव्हा ऑफिसात काम करत होते तेव्हा तिथला आमचा सर्वांत मोठा बाॅस , त्याला आम्ही सगळे घोडा म्हणायचो.(त्याच्या आधीच्या बाॅसला टकलू, त्याच्या आधीच्या बाॅसला घुबड.......जाऊ दे. ही इंटरेस्टिंग यादी वाढतच जाईल आणि विषयांतर होईल.) तर ह्या बाॅसला आम्ही सगळे घोडा म्हणायचो. कारण त्याचं तोंड थोडंसं लांबुडकं होतं,दात चौकोनी आणि मोठ्या आकाराचे होते, आणि बोलणं खिंकाळल्यासारखं होतं. एके दिवशी आमच्या रोजच्या मीटिंग मध्ये कुणीतरी आमच्या ऑफिसच्या कॅन्टीन मधून सगळ्यांसाठी चहा मागवला. पहिला घोट घेताच आमचे बाॅस म्हणाले,"कितनी गंदी चाय है ये। अरे ये चाय है या घोडे की सू सू?"

ते ऐकून आम्ही सगळे खो खो हसायला लागलो. बाॅसला वाटलं आपण केलेला जोक सगळ्यांना आवडलाय. सगळे ॲप्रिसिएट करताहेत. तो खुश झाला. तो तेच वाक्य पुन्हा एकदा खिंकाळला. आम्ही सगळे आणखी जोरदार हसलो. पोट दुखेपर्यंत, डोळ्यांत पाणी येईपर्यंत. काहीजण सोफ्यावरुन पडायच्या बेतात आले.

म्हणजे काही चहा विनोदनिर्मितीही करतात म्हणायचे.

चहा हे आदरातिथ्याचे प्रतीक आहे. घरी आलेल्या पाहुण्याला आपण किमान चहा तरी देतोच. तोही न दिल्यास "साधं चहाचं पाणी सुद्धा विचारलं नाही." अशी संभावना होते.

आज एक चायवाला देशाचा पंतप्रधान बनला आहे. त्यामुळे चहाला अधिकच ग्लॅमर आलं आहे.

हे आहे आदर्श लोकशाहीचं यश. सर्व स्तरातील नागरिकांना समान संधी उपलब्ध करून देणारं !

तर अशी ही अशी ही चाय की चर्चा!