"Honey, it's not about money"

माझ्या ओळखीतली काही उदाहरणे देतो

एक जण एका गुरुंचा आणि त्यांच्या विशाल आश्रमाचा सर्मपित असा शिष्य आहे. तो कमालीच्या प्रामाणीकतेने आणि श्रद्धेने आश्रमासाठी देणग्या गोळा करत असतो. म्हणजे एकदम १०० टक्के समर्पित ( माझ्याकडुन दरवर्षी एक ठराविक महीन्यात एक तरी पावती फाडुन नेतो ) त्याचे वर्षभर हेच आश्रमासाठी फंड गोळा करणे त्याचे अकाउंटींग करणे, नंतर त्याचे इतर विभागांना व्यवस्थित वितरण करणे हे काम तो माझ्या समोर तरी किमान १० वर्षापासुन करतोय. यात तो व्यकिगत इतका म्हणजे इतका निरीच्छ माणुस आहे की एक रुपया सुद्धा त्याने कधी स्वतःवर खर्च केला असेल तर शप्पथ.

दुसरा एक जण कमालीच्या गरीब परीस्थितीतुन वर आलेला आहे. बालपणात अनेक दिवस भुकेने व्याकुळ होऊन काढलेले आहेत. नंतर कष्ट करुन फारसे शिक्षण जरी घेऊ शकला नाही तरी त्याच्या व्यवसायात उत्तम जम बसविलेला आहे आणि प्रचंड पैसा कमावतोय आणि साठवलेला आहे. त्याला कुठलीही सुटी आली किंवा कामात ब्रेक आला तर तो प्रचंड अस्वस्थ होतो त्याची anxiety ट्रीगर होते. तो म्हणतो मी ज्या दिवशी काम केले नाही पैसा कमावला नाही किंवा त्या कामात लागलो नाही तर मला आपण उमासमारीने मरु पुन्हा गरीब होउ या पातळी पर्यंत भितीची भावना नकळत निर्माण होते.

तिसरा एक जन्मजात पिढिजात श्रीमंत आहे म्हणजे " सात पिढ्या बसुन खातील " कॅटेगरीतला पण त्याला एक झिंग एक नशा पैसा कमवण्याचीच आहे. तो स्वतः कधी हतबल होतो आपण फरफटत जातोय आणि आयुष्य एन्जॉय करु शकत नाही हे सर्व त्याला कळतं तसे बोलुनही दाखवतो पण त्याला त्या साधनाचीच जबरदस्त नशा झालेली आहे. आणि त्याचे म्हणणे त्याने एक हवीहवीशी वाटणारी किक वगैरे सुद्धा मिळते.

आता वरील तिघेही तसे पैशाच्याच मागे लागलेले आहेत. पण असे म्हणणे हे तितकेसे अचुक नाही. प्रत्येकाच्या भावना वेगवेगळ्या आहेत. गंमत म्हणजे हे जितकं साहजिक आहे असे तुम्ही म्हणता तितके अनेकांना ते सहजतेने कळत नाही.
कैक भाबड्यांना तर पैसा हेच सर्व दुखाचे मुळ आहे असे प्रामाणीकपणे वाटते उद्या तो हटवला तर जणु स्वर्गच अवतरेल. किवा बार्टर एक्स्चेंज सात्विक होता तो पुन्हा आला तर बरे होइल. इत्यादी.
पैशाच्या मास्क मागील पैशाच्या पडद्यामागील मानवी भावनेचे तांडव बर्च्याचदा ऑबव्हीयस असुनही दिसत नाही जाणवत नाही.

समाधान ही फार complex भावना वाटते मला सर्वाधिक complex.
म्हणजे बघा मला आनंदी रहायचे असेल तर मी समाधान बाळगले तर मी कदाचित होईल. किंवा चला मला guarantee दिली की समाधान बाळग तू झालास आनंदी.
आता पहिला प्रश्न येतो मी हे जे काय स मा धा न आहे ही जी काय भावना आहे ती cultivate करू शकतो का ? म्हणजे एखाद्या bodybuilder ने muscles build करावे तसे मी हळू हळू समाधान build करू शकतो का ?
असे कुणालाही ही जबरदस्तीने समाधानी बनवता येते का ?
म्हणजे ज्या क्षणी मी "समाधानी" बनण्याचा किंवा योग्य शब्द "मानण्याचा" प्रयत्न करतो
हा प्रयत्नच by itself मला असमाधानी करत नाही का ?
म्हणजे एक तर नक्की आहे समाधान प्यार के जैसा है
समाधान किया नाही जाता हो जाता है
प्रेम.आणि समाधान हे उचंबळून आतून येतं किंवा येत नाही.
It can not be forced upon yourself.

दुःखाला सुख मानण्यात किंवा तुलना करून आहे त्यात आनंद मानणे म्हणजे समाधान नसून दुःख हे दुःख म्हणून मान्य करणे, सुख हे सुख म्हणून मान्य करणे. दुःखात असताना आपण सुखी नाही हे स्वीकारणे, सुखात असताना दुःखी नाही हे स्वीकारणे. सुख दुःख यांचे फेरे येत जात असतात हे स्वीकारणे, म्हणजे समाधान. अशी माझी व्याख्या.

हे माझं अतिशय आवडतं गीत इथे बघून आश्चर्याचा सुखद धक्का बसला. गायन आणि संगीत, दोन्ही हेमंतकुमार यांनी उत्कृष्ट दिलेलं आहे.
-- मात्र "माना हम तुम्हें कुछ दे ना सके" हे - "मांगा हुआ तुम कुछ दे ना सके" असं आहे (वाटतं).
-- लेख झकासच आहे आणि प्रतिसाद पण मननीय. खरेतर हा माझ्या आवडीचा विषय असून एकदोन मित्रांबरोबर बरीच चर्चा, वाचन, मनन झालेला असा आहे. मात्र सध्यातरी विस्तृत प्रतिसाद लिहीण्याचा उत्साह आणि ऊर्जा नाहीये. त्यामुळे इथेच थांबतो.
उत्तम लेखाबद्दल अनेक आभार.

भांडवलशाही ने तृष्णा निर्माण केली नाही फार तर ती तृष्णेच्या इंधनावर चालते म्हणून तृष्णेला प्रोत्साहित करत सतत ज्वलनशील ठेवण्याचा प्रयत्न नक्की करते.
भांडवलशाहीपूर्व काळात सुद्धा तृष्णा होतीच आणि तेव्हा सुद्धा इतर घटक तिला प्रोत्साहित करत होतेच की.
तुम्ही पूर्ण तृष्णा त्याग केलेल्या साधूंच्या संघात सामील झाले तरी तेथे
महंत बनण्याची तृष्णा इतर साध्या संसारी चिल्लर तृष्णा पैकी कैक पट तीव्रतम बनून जाते.
तृष्णा बाह्य जगातील दिशा बदलून अंतर जगात फक्त वळते. तृष्णा अनंत अमर आहे. बाह्य एकवेळ सोडता येते पण अंतरजगता तील तृष्णा उदा. ideologies ची तृष्णा इ सुटणे अजून अशक्य.
तृष्णा संपवण्याची दमन करण्याची तृष्णा सर्वात शेवटची प्रबळ तृष्णा च नाही का ?
कवी ग्रेस म्हणतात तसे मला आवडते मी कडकडीत हाडाचा द्वैती मला माणसाचे उसळणे कोसळणे आवडते.

सतत, काहीतरी कमी आहे आणि ते मिळवायचे आहे ही भावना आणि मिळवण्यासाठी लागतो पैसा असा चक्रव्यूह ह्या अर्थव्यवस्थेत तयार झाला आहे

सहमत+++++

तुम्हाला एका नोकरीमध्ये महिना पाच लाख पगार दिला आणि सतत हॅरॅसमेंट असेल आणि दुसरीकडे चार लाख आणि चांगलं वातावरण असेल तर तुम्ही कोणतं निवडाल?

येथे सज्जड पगारात थोडा पगार कमी झाला तर त्या माणसाला तेवढा फरक पडणार नाही

पण जर १ लाख रुपये पगार असेल आणि ३५ हजार इ एम आय जात असेल. तर त्या माणसाला ७५ हजाराच्या नोकरीवर खाली येणे परवडणार नाही.

शेवटी या गोष्टी फार सापेक्ष आहेत.

आम्ही लष्करात असताना एक विनोदी वाक्प्रचार प्रचलित होता.

तुमचा बॉस कटकट्या असेल तर तुमचे एक दीड वर्ष कठीण जातं ( तुमचे पोस्टिंग ३ वर्षात होते आणि बॉस चे २-३ वर्षात म्हणजे सरासरी वर्ष ते दीड वर्ष)

पण तुमची बायको कटकटी असेल तर आयुष्यच खडतर जातं.