कला

अगदी सकाळची वेळ, अंदाजे साडेपाच ते पावणेसहा. मला जाग आलेली होती, पण अंथरुणात लोळत, परत एकदा अनावश्यक सुलतानी झोपेच्या प्रतिक्षेत होतो. तेवढ्यात कानावर खड्या, खणखणीत आवाजात घराच्या बाहेरून एक लकेर ऐकू आली. अबीर गुलाल उधळीत रंग नाथाघरी नाचे माझा सखा पांडुरंग भजन ओळखीचे होते, पण लावलेली चाल ओळखीची नव्हती आणि भजनाला दिमडीचा ठेका धरलेला होता. मी बिछान्यातून ताडकन उठून कोण गातंय, बघायला बाहेर आलो तर शेजारच्या सोसायटीच्यासमोर एक नाथपंथी जोगी भजन म्हणंत उभा होता.

तात्यांच्य्या गांधाराच्या लेखावरून काही इतर, विषेशतः लताबाईंच्या हिंदी चित्रपटगीतांमधील विशेष स्थानांची आठवण झाली. ती त्यातील 'हाय..' ह्या शब्दाच्या अत्यंत परिणामकारक उच्चारावरून. लताबाईंचे गाणे अगदी अंडरप्लेईंगचा उत्तम नमुना आहे. कोठेच भाव उतू चालले आहेत असे दिसत नाही.

आज २२ जुलै, मुकेश चंद्र माथुर म्हणजेच पार्श्वगायक मुकेश यांचा वाढदिवस त्यानिमित्त त्यांची आठवण म्हणुन हा धागा. त्यांनी गायलेल्या काही गजला इथे उपलब्ध आहेत. शेवटी असेच म्हणेल .... ओ जानेवाले हो सके तो लौट के आना ...... .... .... चाहे तु आये न आये ... हम करेंगे इंतजार ....

आपल्या सहजसुंदर अभिनय कौशल्याने गेली अनेक दशकं तमाम मराठी रसिकांची मनं जिंकलेले, आणि उत्तम कलेसोबतच संवेदनशील सामाजिक जाणीव असलेले गुणी कलाकार, एक अत्यंत सर्जनशील, सहृदय व्यक्तिमत्व निळू फुले म्हणजेच तुम्हा-आम्हा सर्वांचे लाडके निळूभाऊ गेले काही दिवस आजारी आहेत.. त्यांना श्वसननलिकेच्या कर्करोगाने ग्रासलेले असून सध्या ते रुग्णालयातील अतिदक्षता विभागात असून त्यांची प्रकृती चिंताजनक आहे. त्यांच्या यातना कमी व्हाव्यात आणि त्यांच्या प्रकृतीस लौकरात लौकर आराम वाटावा हीच ईश्वरचरणी सार्‍या मिपा परिवारातर्फे प्रार्थना...! तात्या.

जागतीक चित्रपटांमध्ये एक मानाचे स्थान पटकावुन असलेला हा इराणी चित्रपट. सुंदर ह्या शब्दाशिवाय अन्य उपमाच ह्याला शोभणार नाही. बहिण भावाच्या प्रेमाची एक निर्व्याज कथा आणी त्याच्या आजुबाजुने येणारे भावनीक प्रसंग, त्या त्या काळचे सामाजीक संदर्भ हा ह्या चित्रपटाचा आत्मा. दिग्दर्शक माजिद माजीदी सारखा ताकदवान माणुस. चित्रपटाची भाषा पर्शीयन आहे पण खरे सांगायचे तर ह्या चित्रपटाला बघताना भाषेची गरजच जाणवत नाही इतकी प्रत्येक फ्रेम हृदयाचा ठाव घेते. अली आणी झारा हे दोघे भाउ बहीण. अली ९ वर्षाचा तर धाकटी झार ७ वर्षाची.

लय आणि ताल या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. पण आपल्या शरिरात व्यक्त होताना त्यांचा घनिष्ठ संबंधही आहे. तालाबद्दल तात्यांनी लेख लिहिला, त्यात त्यांनी आठवण करून दिली हृदयाच्या ठोक्यांमधला ताल हा आपल्या सर्वांमध्येच असतो. पुढे या ठिकाणीच मी वसंतराव देशपांड्यांची एक ध्वनिफीत ऐकली, त्यात त्यांनी सांगितले की हृदयाच्या ठोक्यातून येणारी अचल लय असते, तिच्यातून बदलती लयकारी येऊ शकत नाही - कारण हृदयाची लय अचानक बदलली तर जीव घाबरा होतो, सौंदर्यानुभव येत नाही. पण तरी तात्यांनी म्हटल्यासारखे हे खरेच जाणवते, की आपल्या शरिरात एकाप्रकारची लय असते.

3

मुंबइच्या नेहरू सायन्स सेंटर मध्ये पहिल्या दालनात शिरताच 'एनर्जी बॉल' नावाचे यंत्र दिसते. यात एक टेनिस चेंडू एव्हढा, पण वजनदार गोळा उंचावरुन उतारवर सोडला जातो. मग हा गोळा घरंगळत, वेगवेगळी वळणे घेत, वाटेतील वस्तुंना धक्के देत जमीनीवर येतो. गोळ्याचा हा आकर्षक प्रवास भौतिकशास्त्रातले काही नियम तुम्हाला शिकवतो. टाँम अँन्ड जेरी च्या एका भागात, टाँम जेरी ला मारण्यासाठी काही साध्यासोप्या वस्तू वापरून एक किचकट , लांबलचक यंत्रणा बनवतो.