डाॅक्टरांची फी

आणि खाजगी गुप्तहेर वगैरे? ;-)

काय करताय डॉक्टरसाहेब? कुणाकडून किती अपेक्षा ठेवताय? जरा मऊ लागलं तर कोपरापासून खणून बघतात लोक. त्यांना काय विचारताय जास्त झाले का कमी? या विषयावर भाष्य करायची आपली जागा नाही ही जाणीव पण नाही इथे कुणाला. समजा ते म्हणाले फारच जास्त घेतलेत मग?

स्वधर्म साहेब तुम्ही कोणताही चष्मा लावत नाही त्यामुळे मी स्व्च्छ मनाने उत्तर देत आहे. हृदय शल्य चिकित्सकाच्या आयुष्याचा लेखा जोखा-- एक हृदयाची शल्यक्रिया करणारा डॉक्टर एम बी बी एस नंतर कमीत कमी सहा वर्षे (तीन वर्षे एम एस साठी आणि जर पुढे प्रवेश मिळाला तर एम सी एच साठी तीन) पदवी मिळवण्यासाठी शिकत असतो. यानंतर साधारण पाच ते सात वर्षे त्याला प्रत्यक्ष शल्यक्रियेचा अनुभव घेण्यासाठी लागतात. एम सी एच केल्यावर कोणी त्याला लगेच बायपास ची शल्यक्रिया करू देत नाही. एवढा अनुभव घेतल्यावर ती सर्जन बाजारात उतरतो. तोवर त्याचे वय कमीत कमी ३५ असते. या वयाला त्याला सहाय्यक सर्जन म्हणून मोठ्या रुग्णालयात नोकरी मिळते ज्यात त्याचा पगार आजमितीला दीड लाखच्या आसपास असतो. साधारण एखाद्या प्रथितयश सर्जनच्या बरोबर तो काम करू लागल्यावर दोन एक वर्षाने त्याला सहाय्यक म्हणून रुग्णाकडून मिळणार्या सेवाशुल्कातील भाग मिळतो. अशी अजून दोन तीन वर्षे काढल्यावर तो पूर्ण वेळ हृदय शल्य चिकित्सक म्हणून काम करू लागतो. या वेळेपर्यंत त्यःच्या कामाची वेळ सकाळी ७ पासून रात्री कितीही आणि रविवारी अर्धा दिवस. कारण सकाळी सात वाजता आदल्या दिवशी शल्यक्रिया केलेल्या रुग्णांच्या प्रगतीचा आढावा (प्रथम आय सी यु आणि नंतर वार्डात) आणि त्याबरोबर सल्ला. किंवा जो रुग्ण डिसचार्जवर जाणार आहे त्याच्या सर्व कागदपत्रांची पूर्तता. हे सर्व करेपर्यंत नउ वाजतात. यानंतर तो शल्य क्रिया गृहात जातो. जर दोन शल्यक्रिया असतील आणि सर्व व्यवस्थित असेल तर त्या आटोपेपर्यंत संध्याकाळचे पाच वाजतात. जेवण शल्यक्रियागृहातच आटोपले जाते. यानंतर तो बाहेर येऊन तो आय सी यु मध्ये असलेले आजचे आणि कालचे रुग्ण पाहायला जातात. त्यांचे सर्व आटोपेपर्यंत सात वाजतात. यानंतर तो शल्यचिकित्सक बाह्य रुग्ण विभागात रुग्ण तपासणी करतो. बायपाससाठी आलेल्या रुग्णांच्या अन्जीयोग्राफी इ पाहून त्यांना सल्ला देणे शल्यक्रिया आवश्यक असेल तर त्याची तारीख देणे. रुग्णाशी सल्लामसलत करणे आणि बायपासच्या बद्दल आणि त्यातून उद्भवणाऱ्या गुंतागुंतीची कल्पना देणे. इ इ या सर्व गोष्टीना कितीही वेळ लागू शकतो. हे सर्व जर प्रथितयश शल्यचिकित्सका बद्दल आहे. होतकरू शल्यचिकित्सकाला एकाच ठिकाणी एवढे रुग्ण मिळत नाहीत त्यामुळे त्याला दोन अजून ठिकाणी पॉली क्लिनिक किंवा रुग्णालयात बाह्य रुग्ण विभाग चालवावा लागतो. अशात येणारे अर्धे रुग्ण हे "सेकंड ओपिनियन" वाले असतात.म्हणजे तास दीड तास घालवून अन्जीयोग्राफी इ पाहून एक हजार रुपये घेताना रुग्णाच्या नातेवाईकांच्या शिव्या हि खायला लागतात. (नुसते रिपोर्ट पहायचे १००० रुपये फार होतात म्हणून). हे सर्व कमी म्हणून रविवारी सकाळी सुद्धा शनिवारी शल्यक्रिया केलेल्या रुग्णांना पाहायला यावे लागते. त्यातून आपण शल्यक्रिया केलेला रुग्ण रात्री अपरात्री धापा टाकू लागला तर आपली झोप अर्धवट टाकून यावे लागते. रुग्ण दगावला तर त्यामुळे कुरतडणारे मन शिवाय त्यांच्या नातेवाईकांकडून मिळणारे शिव्याशाप. हे सर्व मिळून अर्धे आयुष्य संपल्यावर मिळणारा चाळीशीनंतर थोडाफार पैसा सुद्धा लोकांच्या डोळ्यात येतो. त्यातून डॉक्टर नीतू मांडके सारख्या उत्कृष्ट सर्जनला तणावामुळे आलेला अकाली मृत्यू पहिले कि असे वाटते कि कितीही मोबदला दिला तरी तो अपूर्णच आहे. आमच्या सख्ख्या काकांची बायपास सर्जरी मी पाहिली आहे. त्यांचे शल्य्क्रीयेला घेण्यापूर्वी बिघडत चाललेलं हृदय मी पाहात होतो असे असताना प्रत्यक्ष शल्यक्रियेच्या दरम्यान एकाच विचार डोक्यात होता कि जर त्यांचे हृदय चालू झालेच नाही तर काय? आपल्या काकांचे असे अंत्य दर्शन आपल्याला घ्यावे लागेल काय हा विचार आजही मी माझ्या चुलतभावाल आणी बहिणीला बोलून दाखवलेला नाही. सुदैवाने आमचे काका ८ वर्षानंतर आजही सुस्थितीत आहेत. यासाठी ७००००/- च काय तीन लाख जरी दिले तरी ते कमी होतील. . या तुलनेत मी अगदी पंचेचाळीस मिनिटे घालवून रुग्णाकडून १५००/- रुपये घेतो तेंव्हा रुग्ण माझ्या दवाखान्याच्या बाहेर पडला कि मी सुद्धा दवाखान्याला कुलूप लावून बाहेर पडू शकतो. रविवारी सकाळी किंवा संध्याकाळी मिसळपाव कट्ट्यावर उपस्थित राहू शकतो. अर्थात सर्वच रुग्णांकडून १५००/- मिळत नाहीत साधी सोनोग्राफी असेल तर ८००/- किंवा १०००/- मिळतात. दर दिवसाआड एखादा रुग्ण १०००/- रुपये जास्त आहेत हे म्हणतोच परंतु मी त्यांना सांगतो कि हा माझा दर आहे. सार्वजनीक किंवा सेवाभावी संस्थानी चालविलेल्या केंद्रात करून घ्या तेथे ६०० ते ७०० रुपयात होईल.मी एक साधे उदाहरण देतो. मुलुंड हून अंधेरीला गेलात तर रेल्वे चे तिकीट १० रुपये, बसचे २५ रुपये, रिक्षाचे २०० रुपये TAXI चे ३०० रुपये आणी मेरू चे ४०० रुपये होतात. तुम्हाला जे परवडते ते तुम्ही स्वीकारा. जे लोक महापालिकेच्या रुग्णालयातून येतात त्यांना मी हटकून सवलत देतो. पण जे लोक सवलत घेणे हा आपला हक्क समजतात अशा दीड शहाण्या लोकांना मी एक रुपया सुद्धा सवलत देत नाही. मी वरिष्ठ नागरिकांना एक रुपया सुद्धा सवलत देत नाही.( याचे कारण नंतर केंव्हा तरी). एका दीड शहाण्या एन जी ओ बाईने समाजसेवा नावाची काही गोष्ट आहे कि नाही असा टेचात सवाल विचारला होता तेंव्हा तिला मी स्पष्ट शब्दात विचारले कि तुम्ही कधी दोन दिवस म्यागी खाऊन काढले आहेत काय/ किंवा कधी मिल्कमेड आणी पाव खाल्ला आहे काय? मी लष्करात हे सर्व केले आहे. २३ वर्षे मी लष्करात माझे तारुण्य घालवले आहे तेंव्हा मला सोसल तेवढी सोशल सर्व्हिस मी करीन. तुमच्या एन जी ओ चे पैसे कुठून येतात आणी त्याचा लेखाजोखा काय आहे ते मला माहिती आहे माझे तोंड उघडायला लावू नका असे म्हणून तिला स्पष्ट शब्दात गेट आउट म्हणून सांगितले माझे सोनोग्राफी यंत्र २५ लाख रुपयाचे आहे. आणि त्याच्या वार्षिक देखभालीचा खर्च(AMC) २ लाख रुपये आहे( ८%) कर्जाचा हप्ता आणी व्यावसायिक जागेचे भाडे असताना मला लोकांना खुश ठेवण्यासाठी स्वस्तात सोनोग्राफी करणे परवडेल काय? असे असूनही मला आयुष्यात कधीही हृदय शल्यचिकित्सक व्हावेसे वाटले नाही किंवा त्यांच्या बद्दल असूयाही वाटली नाही. वाटली ती करूणाच. याचे कारण ज्यांचा व्यवसाय चालत नाही किंवा दुर्दैवाने व्यवसायाच्या सुरुवातीला अपयश आल्याने कच खाऊन वर्षानुवर्षे एक ते दीड लाखावर प्रथितयश सर्जनचे सहाय्यक म्हणून दहातील सात हृदय शल्यचिकित्सक दिवसातील बारा तास काम करीत आहेत हि वस्तुस्थिती आहे. हि परिस्थिती कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट म्हणून नाही. अखिल भारतीय परीक्षेत मी तिसरा आलो असताना मी रेडीयोलोजी घेतले कारण मला इतर लोकांपेक्षा स्वतःचे कुटुंब जास्त प्यारे आहे. आयुष्यभर समाजसेवा करण्याचा माझा पिंड नाही. आयुष्यात फार काम केल्याने कुणाचे भले झाले आहे यावर माझा विश्वास नाही. मी कधीच दिवसात ८ तासापेक्षा जास्त काम करू शकत नाही. मग मला जेवढे मिळते त्यात मी आनंदी आहे. माझ्याकडे इंडिका आहे आणी मी होंडा युनिकोर्न या मोटार सायकलीवर आनंदात फिरतो. यावर काही विद्वान लोक त्यांची तुलना चेनचोर किंवा पाकीटमार किंवा दरोडेखोरांबरोबर करतात बायपासची आवश्यकताच नाही असे म्हणतात. किंवा त्यांची तुलना ड्रायव्हरच्या कौशल्याबरोबर करतात त्याला काय म्हणावे? याहून अधिक काय सांगावे?